Không Chỉ Là Âm Nhạc

Note: Bài viết chỉ mang tính chủ quan, dựa trên những hiểu biết và suy nghĩ của bản thân tác giả, không dịch từ bất kì tài liệu nào.

… mình muốn nói đến nhạc hòa tấu, một thể loại nhạc kén người nghe, nhất là đối với các bạn trẻ. Nhiều người cho rằng nhạc hòa tấu buồn ngủ, trừu tượng, “hồn phách”… hoặc một số người nghe thể loại nhạc này nhưng biết rất ít về nó. Giống như những thể loại nhạc khác như jazz, pop, rap, hiphop,… nhạc hòa tấu cũng có quá trình hình thành và phát triển. Nếu việc xếp một bản nhạc vào thể loại pop hay hiphop khá đơn giản thì đối với một bản nhạc hòa tấu lại phức tạp và gây nhiều tranh cãi hơn. Ở Việt Nam, dòng nhạc hòa tấu cũng đang phát triển một cách âm thầm, ít xuất hiện trong các show ca nhạc trên truyền hình, số lượng album phát hành không thường xuyên… Nhưng có một sự thật không thể phủ nhận, dù hiện nay, các thể loại nhạc đương đại đang thống lĩnh thị trường âm nhạc, nhạc hòa tấu vẫn tồn tại song song và chiếm giữ một vị trí không thể thay thế được.

1. Những định nghĩa về nhạc hòa tấu.

Trước hết, nhạc hòa tấu là tên gọi mang tính tổng quát, bao gồm nhiều thể loại, dòng nhạc khác nhau. Chính vì thế, không thể định nghĩa dòng nhạc này bằng một mệnh đề xác định được, cũng không thể định nghĩa theo lối chiết tự, mà chỉ có thể kể ra những đặc điểm của nó. Sau đây là những đặc điểm được nhiều người công nhận:

- Một vài thể loại nhạc cổ điển được xem là nhạc hòa tấu như: nhạc Thánh ca; nhạc giao hưởng, thính phòng; loại nhạc jazz nhẹ, còn gọi là smooth jazz; các bản nhạc bán cổ điển (classical crossover) được hát với chất giọng soprano (nữ cao) hay tenor (nam cao)… chất giọng của người hát chỉ để hòa thêm giai điệu cho bản nhạc. Ở Việt Nam, việc đến dự những buổi hòa nhạc cổ điển không phổ biến, do giá vé đắt và nếu không am hiểu sẽ không tìm được sự hứng thú.

- Nhạc New Age cũng được xem là nhạc hòa tấu. Đây là dòng nhạc đang được tranh cãi nhiều nhất do có nhiều nhánh con. Một bản nhạc có thể vừa thuộc nhánh này, vừa thuộc nhánh khác, nhưng chỉ có một số ít nhánh được người nghe công nhận là hòa tấu là: instrumental (chơi bằng nhạc cụ có sự hỗ trợ của âm thanh điện tử), ambient (nhạc điện tử có thêm âm thanh tự nhiên như tiếng chim, tiếng suối,…), celtic (lời nhẹ),… Bạn có thể tìm hiểu thêm về dòng nhạc này trên Internet.

- Nhạc hòa tấu là nhạc được trình diễn bởi các nhạc cụ (piano, violon, đàn tranh,…) từ độc tấu, song tấu đến hợp tấu. Ở Việt Nam, định nghĩa này khá phổ biến, và lượng CD hòa tấu phát hành trên thị trường hiện nay cũng phù hợp với đặc điểm này. Chẳng hạn, những album phát hành gần đây nhất: Ôi! Đàn Cò (Thuỳ Anh), các album guitar của nghệ sĩ Vĩnh Tâm, hòa tấu nhạc Trịnh, Nơi Thời Gian Ngừng Lại (Tường Văn), các album của nghệ sĩ Bá Quế, album đàn tranh của Hải Phượng, album piano của Lê Nhật Quang; đáng kể là bộ đĩa piano cổ điển của Đặng Thái Sơn, Saxophone của Trần Mạnh Tuấn (hai album mới nhất chơi theo phong cách jazz), và mới đây, Việt Nam phát hành CD Sài Gòn Thư Giãn 1 – Sài Gòn Lounge,… Dòng nhạc New Age ở Việt Nam hiện nay chưa phát triển, số lượng album ít ỏi, ngoài album Những ô màu khối lập phương chỉ mới có bộ đĩa nhập khẩu từ Singapore (bao gồm các đĩa jazz và Chicken Soup for Soul)…

- Nhạc chỉ đơn thuần là âm thanh điện tử ít được công nhận là nhạc hòa tấu. Một số đĩa nhạc phát trong các quán café ở nước ngoài như Café del Mar, Chillout Moods,… trong các lounge được gọi bằng những thể loại như  chillout, house, lounge, dance… Tuy rằng nhiều trong số chúng có lời nhẹ và giai điệu hẳn hoi, song phần lớn được tạo nên bởi thiết bị điện tử nên khá đơn điệu. Một số người còn gọi nhạc hòa tấu là nhạc không lời, điều này không hẳn đúng. Nhạc karaoke, nhạc beat không phải là nhạc hòa tấu.

2. Nguồn gốc, nguồn nhạc

Nếu nói nguồn gốc của các thể loại như pop, hiphop,… người ta chỉ cần đề cập đến thời điểm dòng nhạc ra đời, vào thế kỉ thứ mấy, sự kiện mở đầu… Nhạc hòa tấu không phải là thể loại nhạc mới xuất hiện, nó đã tồn tại từ rất lâu, thậm chí có thể nói từ thời nguyên thuỷ! Bản thân tự nhiên đã hình thành nên một bản hòa tấu tuyệt vời. Đó là sự đồng vọng của tiếng hú, tiếng hô, tiếng chim hót, nước chảy, sóng biển,… những âm thanh đó sau này lại trở thành chất liệu cho những bản ambient thiên nhiên đặc sắc của Dan Gibson, Gandaf, Bandari,… Tiếp đó là sự ra đời của loại nhạc Thánh Ca thời Trung Cổ, loại nhạc này sử dụng để tạo không khí thiêng liêng cho các nghi thức. Rồi nhạc cổ điển ra đời, qua thời gian hình thành thêm những loại hình hòa tấu mới. Ở Việt Nam, từ xa xưa, người ta đã biết đàn, hát,… từ đó mà dòng nhạc dân tộc ra đời và tồn tại cho đến ngày hôm nay. Tiếng đàn nỉ non, ai oán vốn không phù hợp với giới trẻ nhưng nếu có sự kết hợp của các nhạc cụ hiện đại sẽ trở nên đặc sắc hơn bao giờ hết.

Hiện nay, có khá nhiều nguồn cung cấp nhạc hòa tấu. Ngoài các đĩa nhạc được phát hành trên thị trường, người ta có thể tìm và download trên Internet, vì thế mà việc kiểm soát bản quyền trở nên khó khăn. Trong các site nhạc hiện nay ở Việt Nam, vẫn có những album nhạc hòa tấu được post lên với chất lượng thấp để thần dân nghe thử trước khi quyết định mua đĩa gốc. Có thể kể đến nhacso.net, yeuamnhac.com, nhacdinh.net và đặc biệt là trang www.woim.info với lượng tài nguyên nhạc khá nhiều, từ cổ điển đến New Age, nhạc cụ dân tộc của Trung Quốc, Việt Nam… tất cả đều được nghe miễn phí.  (Cái này không phải quảng cáo đâu nhe!) Hơn thế nữa, chia sẻ nhạc chất lượng cao trên các diễn đàn và blog cũng trở nên phổ biến. Một người mua đĩa gốc về, rồi nén với chất lượng cao và đưa lên blog, trong tích tắc người ta đã sở hữu một album nhạc trong máy tính mà không phải bỏ tiền ra mua. Không chỉ riêng nhạc hòa tấu mà các thể loại nhạc khác cũng thế. Có rất nhiều lời phàn nàn về điều này, chủ yếu là việc chia sẻ nhạc chất lượng cao ảnh hưởng đến việc kinh doanh băng đĩa, thậm chí có còn xảy ra nạn ghi đĩa lậu từ các album chất lượng cao trên mạng. Dĩ nhiên, dù được nén với công nghệ cao, chất lượng vẫn không bằng đĩa gốc.

3. Nghe nhạc hòa tấu không chỉ để giải trí.

Âm nhạc nói chung không chỉ đơn thuần là phương tiện giải trí mà còn là nghệ thuật, nghệ thuật đó được thể hiện vụng về hay đặc sắc còn đòi hỏi ở người sáng tác. Một bản nhạc có thể là biết bao tâm huyết, tình cảm của người viết, nhưng cũng có khi chỉ là sự ráp nối những giai điệu quen thuộc, gán ghép lời để tạo nên một bài hát.

Nhạc hòa tấu có thể được dùng để tạo không khí. Trong một buổi biểu diễn thời trang, game show, người ta sử dụng một đoạn nhạc hòa tấu ngắn để tạo sự hồi hộp, hưng phấn. Trong một buổi tiệc, những bản hòa tấu nhẹ nhàng tạo nên sự thoải mái mà không át đi tiếng nói chuyện. Một bộ phim không thể thiếu những bản hòa tấu, một đoạn quảng cáo không thể thiếu những hiệu ứng âm thanh…

Nhạc hòa tấu ngoài việc giúp giảm stress, giúp giấc ngủ đến một cách dễ dàng mà còn như một liều thuốc. Nó có thể là thần dược mà cũng có thể là độc dược. Trong một số bệnh viện ở nước ngoài, âm nhạc còn được xem là một liệu pháp chữa trị vết thương tinh thần (healing). Nhạc hòa tấu sử dụng trong lúc tập yoga thì không gì có thể thay thế được. Nhạc Baroque (một loại nhạc cổ điển những năm 1700 – 1800) hỗ trợ mạnh mẽ cho não bộ, duy trì nhịp điệu 6 nhịp/phút giúp tâm trí thư giãn để học tập có hiệu quả… Thế nhưng cũng có bản nhạc càng làm con người thêm bi luỵ, phần lớn những trường hợp như vậy là do nghe nhạc không đúng cách hoặc hiểu sai tư tưởng của bài hát.

Với một ca khúc thông thường, người nghe sẽ biết được tư tưởng của bài hát qua ngôn từ. Còn nhạc hòa tấu nói chung, nhạc cổ điển và New Age nói riêng, việc cảm nhận chỉ thông qua giai điệu, thế nên nói nhạc hòa tấu đậm chất suy tưởng cũng không sai, bản thân chúng đã trở thành những đề tài nghiên cứu, những lĩnh vực hẳn hoi. Một bản nhạc hòa tấu có thể mang một tầng ý nghĩa lớn lao. Nhạc của Mozart, Bach,… là những ví dụ điển hình. Nhiều nghệ sĩ sáng tác nhạc New Age cũng gửi gắm vào đó tiếng lòng, tiếng nói về cuộc sống…

Sau đây, xin giới thiệu một vài tên tuổi trong dòng nhạc hòa tấu ở Việt Nam và nước ngoài:

- Soundtrack: hầu hết các soundtrack đều được lựa chọn cẩn thận, tập hợp nhiều bản đặc sắc. Một vài người chuyên viết soundtrack là Hans Zimmer, John Williams, Joe Hisaishi, Kenji Kawai, Nobuo Uematsu (đã viết soundtrack cho phim lẫn game Final Fantasy) ..

- New Age: Medwyn Goodall (huyền bí), Kitaro (nhà soạn nhạc thiên tài Nhật Bản), Yanni (mang âm hưởng phương Đông lẫn phương Tây), Secret Garden (đầy tính nhân văn), Enigma (triết lí sâu thẳm), Chamras Saewataporn (người Thái Lan, được biết đến với thể loại green music)… Celtic: Enya, Celtic Woman… Classical Crossover: Sarah Brightman, Izzy,…

- Nhạc cụ: Piano: Richard Claydermand, Paul Mauriat (nhiều bản solo đã trở thành bất hủ), The Daydream (trong sáng), Yiruma (đậm chất Hàn Quốc), Jim Brickman (đang được mến mộ), Đặng Thái Sơn… Saxophone: Kenny G, Trần Mạnh Tuấn, Phan Anh Dũng,… Guitar: Vĩnh Tâm…

Tagged as: Âm nhạc